Educación para a cidadanía e os Dereitos Humanos 2º eso educación para a cidadanía



Descargar 0.7 Mb.
Página1/2
Fecha de conversión25.05.2018
Tamaño0.7 Mb.
Vistas71
Descargas0
  1   2



Xoves

Cidadans


Proxecto Curricular e Programacion
___________________________



Educación para a cidadanía

e os Dereitos Humanos


2º ESO
Educación para a cidadanía
A Educación para a cidadanía, que incorpórase con entidade propia no currículo desta etapa, sitúa a preocupación por promover unha cidadanía democrática como parte do conxunto dos obxectivos e actividades educativas, na mesma liña en que o fan distintos organismos internacionais. A Unión Europea inclúe como obxectivo dos sistemas educativos velar por que entre a comunidade escolar promóvase realmente a aprendizaxe dos valores democráticos e da participación democrática co fin de preparar ás persoas para a cidadanía activa. Por outra banda, a Constitución española, no seu artigo 1.1, refírese aos valores nos que débese sustentar a convivencia social que son a liberdade, a xustiza, a igualdade e o pluralismo político e, no artigo 14, establece a igualdade de todos ante a lei e rexeita calquera discriminación por razón de nacemento, raza, sexo, relixión, opinión ou calquera outra condición ou circunstancia persoal ou social.

Respecto das obrigas do Estado na formación de todos os cidadáns e cidadás en valores e virtudes cívicas que favorezan a cohesión social, o artigo 27.2 di que a educación terá por obxecto o pleno desenvolvemento da personalidade no respecto aos principios democráticos de convivencia e os dereitos e liberdades fundamentais, que debe interpretarse segundo o establecido na Declaración Universal de Dereitos Humanos e os tratados e acordos internacionais sobre as mesmas materias ratificados por España.


Estas recomendacións internacionais e o mandato constitucional son os eixos que vertebran o currículo desta materia. A acción educativa debe permitir á xuventude asumir dun modo crítico, reflexivo e progresivo o exercicio da liberdade, dos seus dereitos e dos seus deberes individuais e sociais nun clima de respecto cara a outras persoas e outras posturas morais, políticas e relixiosas diferentes da propia. Ademais, a identificación dos deberes cidadáns e a asunción e exercicio de hábitos cívicos na contorna escolar e social, permitirá que se inicien na construción de sociedades cohesionadas, libres, prósperas, equitativas e xustas.


A educación para a cidadanía ten como obxectivo favorecer o desenvolvemento de persoas libres e íntegras a través da consolidación da autoestima, a dignidade persoal, a liberdade e a responsabilidade e a formación de futuros cidadáns con criterio propio, respectuosos, participativos e solidarios, que coñezan os seus dereitos, asuman os seus deberes e desenvolvan hábitos cívicos para que poidan exercer a cidadanía de forma eficaz e responsable. Esta nova materia proponse que a mocidade aprenda a convivir nunha sociedade plural e globalizada na que a cidadanía, ademais dos aspectos civís, políticos e sociais que foi incorporando en etapas históricas anteriores, inclúa como referente a universalidade dos dereitos humanos que, recoñecendo as diferenzas, procuran a cohesión social.


Para lograr estes obxectivos profúndase nos principios de ética persoal e social e inclúense, entre outros contidos, os relativos ás relacións humanas e á educación afectivo-emocional, os dereitos, deberes e liberdades que garanten os réximes democráticos, as teorías éticas e os dereitos humanos como referencia universal para a conduta humana, os relativos á superación de conflitos, a igualdade entre homes e mulleres, as características das sociedades actuais, a tolerancia e a aceptación das minorías e das culturas diversas.


Agora ben, estes contidos non se presentan de modo pechado e definitivo, porque un elemento substancial da educación cívica é a reflexión encamiñada a fortalecer a autonomía de alumnos e alumnas para analizar, valorar e decidir desde a confianza en si mesmos, contribuíndo a que constrúan un pensamento e un proxecto de vida propios.


Neste senso, é preciso desenvolver, xunto aos coñecementos e a reflexión sobre os valores democráticos, os procedementos e as estratexias que favorezan a sensibilización, toma de conciencia e adquisición de actitudes e virtudes cívicas. Para logralo, é imprescindible facer dos centros e das aulas de secundaria lugares modelo de convivencia, nos que se respecten as normas, foméntese a participación na toma de decisións de todos os implicados, permítase o exercicio dos dereitos e asúmanse as responsabilidades e os deberes individuais. Espazos, en definitiva, nos que se practique a participación, a aceptación da pluralidade e a valoración da diversidade que axuden aos alumnos e as alumnas a construírse unha conciencia moral e cívica acorde coas sociedades democráticas, plurais, complexas e cambiantes nas que vivimos.

A Educación para a cidadanía está configúrase nesta etapa por dúas materias: a Educación para a cidadanía e os dereitos humanos que se imparte en segundo curso da E. S. O. e a Educación ético-cívica de cuarto curso. Ambas materias estrutúranse en varios bloques que van desde o persoal e o máis próximo ao global e máis xeral; en ambas existe un conxunto de contidos comúns a estes bloques, que levan á adquisición de procedementos, habilidades sociais e actitudes básicas para o desenvolvemento dunha boa convivencia e da cidadanía democrática.


Así, é común nas dúas materias partir da reflexión sobre a persoa e as relacións interpersoais. Tamén son comúns o coñecemento e a reflexión sobre os dereitos humanos, desde a perspectiva do seu carácter histórico, favorecendo que o alumnado valore que non están garantidos pola existencia dunha Declaración, senón que é posible a súa ampliación ou o seu retroceso segundo o contexto. Finalmente, ambas materias comparten o estudo das características e problemas fundamentais das sociedades e do mundo global do século XXI. A educación para a cidadanía e os dereitos humanos plantéxase o coñecemento da realidade desde a aprendizaxe do social, centrándose a Educación ético-cívica na reflexión ética que comeza nas relacións afectivas coa contorna máis próxima para contribuír, a través dos dilemas morais, á construción dunha conciencia moral cívica.

A Educación para a cidadanía e os dereitos humanos de 2º de E. S. O. trata aspectos relacionados coas relacións humanas, ben sexan as interpersoais, as familiares ou as sociais. Aborda así mesmo os deberes e dereitos cidadáns, profundando no sentido dos principios que os sustentan e na identificación de situacións nas que se conculcan para, deste xeito, conseguir que o alumnado valore a defensa dos mesmos.


O coñecemento das sociedades democráticas aproxima ao alumnado ao funcionamento do Estado e, en particular, ao modelo político español, así como aos deberes e compromisos do Estado cos cidadáns e destes co Estado.


Finalmente enmárcase a cidadanía nun mundo global ao analizar problemas e situacións da sociedade actual nas que maniféstase interdependencia, desigualdade ou conflito á vez que contemplanse diversos xeitos de buscar solucións.


Os contidos preséntanse organizados en cinco bloques.
No bloque 1 figuran os contidos comúns, que están encamiñados a desenvolver aquelas habilidades e destrezas relacionadas coa reflexión e coa participación. O adestramento no diálogo e o debate, a aproximación respectuosa á diversidade persoal e cultural ao mesmo tempo que fomenta unha valoración crítica coas desigualdades, constitúen unha das achegas fundamentais da nova materia e contribúen, de forma específica, á adquisición dalgunhas competencias básicas.

O bloque 2, Relacións interpersoais, convivencia e participación, trata aspectos relativos ás relacións humanas desde o respecto á dignidade persoal e a igualdade de dereitos individuais, o recoñecemento das diferenzas, o rexeitamento ás discriminacións e o fomento da solidariedade. Así mesmo, abórdanse aspectos relativos á participación e representación no centro escolar e o compromiso con actividades sociais encamiñadas a lograr unha sociedade xusta e solidaria.

O bloque 3, Deberes e dereitos cidadáns profunda nun contido xa traballado no terceiro ciclo de primaria. Ademais do coñecemento dos principios recollidos nos textos internacionais, propón unha reflexión dos devanditos principios, uhna identificación de situacións de violación dos dereitos humanos e a actuación que corresponde aos tribunais ordinarios e aos Tribunais Internacionais cando esas situacións de violación dos dereitos humanos prodúcense.

O bloque 4, Democracia e cidadanía, inclúe contidos relativos á diversidade social e ao funcionamento dos estados democráticos centrándose particularmente no modelo político español. A partir dunha concepción de cidadanía activa, disposta a asumir responsabilidades, analízase o papel dos distintos servizos públicos administradores do ben común, atendendo tanto á responsabilidade das administracións na súa prestación e mellora, como aos deberes e compromisos dos cidadáns no seu mantemento.


O bloque 5, Cidadanía en tempos de globalización, aborda algunhas das características da sociedade actual: a desigualdade nas súas diversas manifestacións, o proceso de globalización e interdependencia, os principais conflitos do mundo actual así como o papel dos organismos internacionais na súa prevención e resolución, e as iniciativas para conseguir unha sociedade máis xusta e solidaria.


Especial interese merece a igualdade que debe darse entre homes e mulleres, analizando as causas e factores responsables da discriminación das mulleres, a súa valoración desde os principios da dignidade da persoa e a igualdade en liberdade, considerando igualmente as alternativas a devandita discriminación e á violencia contra as mulleres.


Do mesmo xeito que en cursos anteriores, plantéxanse contidos comúns a todolos temas enfocados á adquisición de determinados procedementos, como o saber razoar e argumentar, recoñecer os propios sentimentos ou saber avaliar críticamente as informacións presentadas polos distintos medios de comunicación. Igualmente, contémplanse contidos enfocados ao desenvolvemento de actitudes básicas para a convivencia, como a tolerancia, a actitude de diálogo e negociación, a actitude a favor da paz ou a solidariedade.


1. Contribución da materia á adquisición das competencias básicas

A educación para a cidadanía e os dereitos humanos e a educación ético-cívica relaciónanse directamente coa competencia social e cidadá, pero a complexidade das sociedades democráticas esixe facer fronte a unha serie de novos desafíos como o coidado do medio ambiente, a orientación do desenvolvemento tecnocientífico, a responsabilidade polas xeracións futuras, a igualdade entre os sexos, a loita contra novas formas de exclusión social e contra as existentes, que impiden desvincular a competencia social e cidadá do desenvolvemento das demais competencias básicas.

Negarlle á cidadanía a participación no debate sobre estas cuestións, entre outras, sería contraditorio cos valores democráticos. Unha cidadanía activa debe ter capacidade de elixir. Pero ser capaz de elixir esixe ser capaz de formular preguntas, observar, seleccionar, analizar, sintetizar información e transformala en coñecemento, explicitar ideas, construír argumentos, propor hipóteses, etc. Estamos falando de destrezas relacionadas con diferentes competencias (competencia en comunicación lingüística, para aprender a aprender, autonomía e iniciativa persoal, etc.), que é necesario adquirir se o obxectivo é a formación integral do alumnado e a súa preparación para a vida social.

En relación coa competencia social e cidadá, a educación para a cidadanía propicia a adquisición de habilidades para vivir en sociedade e para exercer a cidadanía democrática, ao favorecer o desenvolvemento de destrezas que permiten participar, tomar decisións, elixir a forma adecuada de comportarse en determinadas situacións e responsabilizarse das consecuencias derivadas das decisións adoptadas. Contribúe así mesmo a reforzar a autonomía, a autoestima e a identidade persoal, a tomar conciencia e facilitar a expresión dos propios pensamentos, valores, sentimentos e accións. Ao impulsar os vínculos persoais baseados nos sentimentos e os valores da convivencia e a participación, contribúe a fomentar habilidades sociais destinadas a mellorar as relacións interpersoais. O coñecemento da diversidade axuda a serrar sentimentos non excluíntes e a interiorizar o valor de respecto, así como a aceptar e usar convencións e normas sociais facilitadoras da convivencia. A sensibilización ante as situacións de discriminación e inxustiza permite consolidar os valores de cooperación, solidariedade, xustiza, non violencia, compromiso e participación tanto no ámbito persoal como no social. A práctica do diálogo axuda a afrontar e resolver as situacións de conflito mediante procedementos non violentos.


Contribúese tamén á dimensión ética da competencia social e cidadá ao favorecer a identificación e reflexión crítica sobre os valores da contorna e ao ofrecer como referente ético común os valores que sustentan a Declaración Universal dos Dereitos Humanos, a Constitución española e o Estatuto de autonomía de Galicia. Contidos específicos como o coñecemento dos fundamentos e os modos de organización dos estados e das sociedades democráticas, a evolución histórica dos dereitos humanos, o achegamento á pluralidade social ou ao carácter da globalización e as implicacións que comporta para os cidadáns, proporciónanlle ao alumnado instrumentos para construír, aceptar e practicar normas de convivencia acordes cos valores democráticos, exercer os dereitos e liberdades e asumir as responsabilidades e deberes cívicos.


A educación para a cidadanía, a través da educación afectivo-emocional, contribúe tamén ao desenvolvemento da competencia de aprender a aprender, porque facilita o recoñecemento das propias capacidades e carencias e as habilidades para sacar proveito das primeiras e superar as segundas. Por outra banda, o desenvolvemento do diálogo e a valoración das razóns doutras persoas, require admitir a diversidade de respostas ante un mesmo problema. Así mesmo, o estímulo das destrezas orientadas á recompilación e á síntese de información, á transformación da información en coñecemento, ao desenvolvemento das habilidades sociais que permiten o traballo en equipo e a participación favorecen tamén as aprendizaxes posteriores.


Os contidos da educación para a cidadanía potencian tamén o desenvolvemento da competencia básica autonomía e iniciativa persoal, xa que a reflexión sobre as relacións entre intelixencia, sentimentos e emocións posibilita o coñecemento dun mesmo, o autocontrol e o equilibrio emocional necesarios para desenvolver un comportamento autónomo. O coñecemento da achega de distintas teorías éticas, facilita a creación dun código moral propio. Por outra banda, os contidos procedimentais do currículo atenden especialmente á argumentación, á elaboración de ideas propias, ao estudo de casos que esixa un posicionamento persoal sobre un problema e á procura de posibles solucións. Contempla así mesmo a necesidade de planificar, tomar decisións con criterio propio e asumir a responsabilidade da elección. A formulación de dilemas morais, que caracterizan as materias desta área, contribúe tamén a que as alumnas e alumnos constrúan un xuízo ético propio baseado nos valores e prácticas democráticas.

O uso sistemático do diálogo e o debate contribúe á competencia en comunicación lingüística. Debater en serio esixe exercitarse na escóita, na exposición e na argumentación e para iso é necesario verbalizar os conceptos, facer explícitas as ideas, formar os xuízos e estruturalos de forma coherente.


A necesidade de buscar, obter, analizar, sintetizar e relacionar a información procedente de distintas fontes, comprendela e integrala para producir coñecemento, comunicala, facer inferencias e deducións son procedementos que contribúen tamén a desenvolver a competencia: tratamento da información e competencia dixital.


A educación para a cidadanía permite tamén mellorar a competencia cultural e artística, porque o desenvolvemento de habilidades sociais para a convivencia nunha sociedade plural esixe ser capaz de apreciar o feito cultural nas súas diversas manifestacións.


Finalmente, ser conscientes da importancia do uso responsable dos recursos naturais, da necesidade de preservar o medio ambiente, potenciar o consumo responsable e unha forma de vida saudable, son contidos cos que desde a educación para a cidadanía é posible contribuír tamén ao desenvolvemento da competencia en coñecemento e interacción co mundo físico.


2. Obxectivos


A materia de Educación para a cidadanía e os dereitos humanos nesta etapa terá como obxectivo o desenvolvemento das seguintes capacidades:


1. Recoñecer a condición humana na súa dimensión individual e social, tomando conciencia da propia identidade, das características e experiencias persoais, respectando as diferenzas cos outros e desenvolvendo a autoestima.


2. Coñecer e expresar os sentimentos e as emocións e desenvolver a afectividade nas relacións cos outros, manifestando unha actitude aberta, solidaria e respectuosa, rexeitando os estereotipos, os prexuízos e a violencia en todas as súas formas.


3. Desenvolver a iniciativa persoal, actuar con autonomía, asumindo responsabilidades individuais e colectivas, e practicar formas de convivencia e de participación baseadas no respecto, utilizando o diálogo e a mediación para evitar e resolver os conflitos.


4. Coñecer, valorar e exercer os dereitos e asumir responsablemente os deberes e as obrigras que se derivan das declaracións internacionais de dereitos humanos, da Constitución española e do Estatuto de autonomía de Galicia, identificando os valores que os fundamentan.


5. Asumir a pluralidade das sociedades actuais recoñecendo a diversidade como enriquecedora da convivencia e defender a igualdade de dereitos e oportunidades de todas as persoas, rexeitando as situacións de inxustiza e as discriminacións existentes por razón de sexo, orixe, crenzas, diferenzas sociais, orientación afectivo-sexual ou de calquera outro tipo, como unha vulneración da dignidade humana e causa perturbadora da convivencia.


6. Recoñecer e asumir a igualdade de dereitos e oportunidades entre mulleres e homes, valorar a diferenza de sexos rexeitando os estereotipos e prexuízos que supoñan discriminación e participar activamente na prevención da violencia de xénero.

7. Coñecer e apreciar os principios e valores que fundamentan e lexitiman os sistemas democráticos e o funcionamento da Comunidade Autónoma de Galicia, do Estado español e da Unión Europea, tomando conciencia do patrimonio común e da diversidade social e cultural.

8. Coñecer os fundamentos do modo de vida democrático e aprender a obrar en base a eles nos diferentes ámbitos da convivencia. Asumir os deberes cidadáns na manutención dos bens comúns e recoñecer o papel do Estado como garante dos servizos públicos.


9. Coñecer as diversas formas de participación política, desenvolver habilidades de diálogo orientadas á participación democrática e valorar a importancia da participación cidadá, ben sexa na vida política institucionalizada, ben noutras formas de participación como a cooperación, o asociacionismo e o voluntariado.


10. Coñecer as causas que provocan a violación dos dereitos humanos, a pobreza e a desigualdade, así como a relación entre os conflitos armados e o subdesenvolvemento. Valorar as accións encamiñadas á consecución da paz e da seguridade e a participación activa como medio para lograr un mundo máis xusto.


11. Recoñecerse membros dunha cidadanía global, baseada nos valores da liberdade, a igualdade e a xustiza e implicarse activamente na súa realización, comezando por mostrar respecto crítico polos costumes e modos de vida de poboacións distintas á propia e manifestar comportamentos solidarios coas persoas e colectivos desfavorecidos.


12. Coñecer e analizar as principais teorías éticas que máis contribuíron ao recoñecemento das liberdades e dos dereitos das persoas.
13. Identificar as posicións morais que están na orixe dos principais problemas e conflitos do mundo actual, valorar a importancia da análise ética na orientación da súa resolución e desenvolver unha actitude crítica ante os modelos que se transmiten a través dos medios de comunicación, mediante a adquisición de destrezas básicas na utilización das fontes de información.

14. Adquirir un pensamento crítico, desenvolver un criterio propio e adquirir habilidades para comunicar as propias ideas e defender as propias posicións en debates, a través da argumentación documentada e razoada, así como para escoitar e valorar as razóns e argumentos dos outros.


15. Practicar o diálogo coa realidade social en continuo proceso de transformación, como instrumento para a análise crítica das conviccións persoais e a formulación dun proxecto de vida propio, na dimensión persoal, cívica e profesional.



Segundo curso

EDUCACIÓN PARA A CIUDADANÍA E OS DEREITOS HUMANOS

Contidos


Bloque 1. Contidos comúns
-Identificación de problemas actuais, a súa conceptualización e reflexión argumentada.
-Análise comparativa e avaliación crítica de informacións proporcionadas polos medios de comunicación sobre un mesmo feito ou cuestión de actualidade.
-Prácticas de exposición (oral e escrita) das ideas propias ou dos resultados das lecturas e da información obtida a través de diversos medios.
-Preparación e intervención en debates, sobre aspectos relevantes da realidade social, considerando as posicións e alternativas existentes e desenvolvendo unha actitude de compromiso para a súa mellora.
-Utilización do diálogo como estratexia para a identificación dos conflitos e a solución dos problemas.


Bloque 2. Relacións interpersoais, convivencia e participación

-Comprensión e incorporación dos conceptos de amizade, fraternidade, dignidade, sinceridade, agradecemento, cordialidade, diálogo, etc., básicos para a convivencia.


-Recoñecemento e valoración da convivencia familiar como un sistema de comunicación e cooperación entre xeracións. Posibles disfuncións: análise e procura de solucións compartidas.
-Recoñecemento e valoración da amizade como un sistema de comunicación e cooperación entre iguais.
-Valoración e uso do diálogo como instrumento para a prevención e resolución de conflitos nas relacións entre iguais e nas relacións interxeracionais.
-Análise da importancia da sexualidade na vida humana, da necesidade dunha regulación ética das relacións sexuais baseada no respecto e na equidade e prevención de prácticas de risco.
-Valoración crítica da división social e sexual do traballo e rexeitamento de prexuízos racistas, xenófobos, homófobos e sexistas.

-Axuda a compañeiras, compañeiros e, en xeral, a persoas en situación desfavorecida e responsabilización no coidado das persoas dependentes.


- Participación no centro educativo e en actividades sociais da comunidade como aprendizaxe dos deberes cidadáns. Especial incidencia na mediación e acollida de alumnado inmigrante.

Bloque 3. Deberes e dereitos cidadáns
-Identificación e exercicio dos deberes e dereitos que teñen como alumnado dun centro.

-Coñecemento e manexo da Declaración universal dos dereitos humanos, asunción dos deberes e responsabilidades que dela se derivan e valoración do proceso de recoñecemento e proclamación dos dereitos humanos como unha conquista histórica inacabada.

-Recompilación de información sobre os distintos tipos de documentos que recolle a lexislación internacional sobre os dereitos humanos (declaracións, pactos, convenios...) e sobre os mecanismos de control e protección dos acordos.
-Recoñecemento da igualdade das persoas en dignidade e dereitos, identificación e condena de situacións de violacións dos dereitos humanos e coñecemento dos recursos para denunciar e combater a violación dos dereitos.
-Valoración das diferenzas de xénero como enriquecedoras das relacións interpersoais. Coñecemento dos dereitos das mulleres na nosa sociedade actual e a loita pola súa consecución. Recoñecemento da igualdade de dereitos de mulleres e homes e identificación e rexeitamento das situacións de discriminación de feito das que aínda son vítimas as mulleres.


Bloque 4. Democracia e cidadanía

-Identificación do sistema de dereitos e deberes como base da convivencia política. Valoración do exercicio dunha cidadanía activa, que coñece os seus dereitos e asume as súas responsabilidades.


-Identificación das principáis institucións e dos conceptos fundamentais que definen un sistema democrático. Os sistemas de votación democrática.
-Identificación e coñecemento dos principios, dereitos e deberes fundamentais recoñecidos na Constitución española e no Estatuto de autonomía de Galicia.
-Identificación e valoración das diversas formas de participación cidadá: cooperación, asociacionismo e voluntariado.
-Valoración da política como servizo á cidadanía: a responsabilidade pública. Información sobre a estrutura e funcionamento da protección civil e coñecemento do seu papel na prevención e xestión dos desastres naturais e provocados. Os sistemas de votación democrática.
-Asunción da responsabilidade cidadá: identificación e aprecio dos bens comúns e servizos públicos.

-Valoración dos impostos como contribución dos cidadáns aos gastos e investimentos públicos e como instrumento para a distribución da renda e compensación das desigualdades.


-Reflexión sobre as causas, avaliación das consecuencias dos accidentes de circulación e implicación na súa prevención.
-Coñecemento dos dereitos e deberes que implica o consumo, planificación de condutas e adquisición de hábitos de consumo racional e responsable compatible coa sustentabilidade.
-Observación do impacto das actividades individuais e colectivas sobre o medio ambiente e valoración da responsabilidade polo seu coidado.
Bloque 5. Cidadanía en tempos de globalización

-Valoración da diversidade social e cultural como enriquecedora da convivencia nunha sociedade plural. Identificación dos elementos culturais propios que poidan estar en perigo nun mundo globalizado e as súas posibles solucións.


-Identificación de situacións de violación de dereitos e sensibilización fronte ás necesidades de colectivos e grupos desfavorecidos. Planificación de iniciativas encamiñadas á construción dunha sociedade máis xusta e solidaria.
-Identificación dos principais conflictos no mundo actual e sensibilización ante a situación das persoas que sofren directamente as súas consecuencias. Información sobre o papel dos organismos internacionais e as forzas de pacificación na prevención e resolución dos

conflitos. Identificación e valoración das accións individuais e colectivas a favor da paz.


-Análise e valoración da influencia das novas formas de comunicación, información e mobilidade no establecemento de relacións globais entre as persoas de diferentes lugares do mundo e das consecuencias da globalización económica.

-Sensibilización ante as desigualdades: riqueza e pobreza. Coñecemento de iniciativas encamiñadas á loita contra a pobreza e a axuda ao desenvolvemento.

Criterios de avaliación


1. Valorar a importancia das outras persoas para a construción da propia identidade, tomar conciencia dos vínculos que están na base da convivencia e iniciar a construción dun código de conduta autónomo, a partir do recoñecemento da propia identidade e do respecto e tolerancia polas diferenzas persoais e sociais.

Con este criterio preténdese avaliar se o alumnado é capaz de comezar a creación do seu propio itinerario de madurez cívica, recoñecendo a importancia das outras persoas na construción da propia identidade, respectando críticamente as diferenzas para ir máis aló dunha tolerancia pasiva baseada no relativismo ou na indiferenza, cara a unha tolerancia activa.




2. Practicar o diálogo para evitar e superar os conflitos nas relacións entre iguais e nas relacións interxeracionáis.

Con este criterio preténdese avaliar se o alumnado desenvolveu habilidades sociais de respecto e de tolerancia coas persoas da súa contorna e se utiliza de forma sistemática o diálogo como instrumento para evitar e resolver os conflitos nas relacións interxeracionáis e entre iguais, rexeitando calquera tipo de violencia cara aos membros da comunidade escolar ou da familia.




3. Identificar e rexeitar, a partir da análise de feitos reais ou figurados, as situacións de discriminación cara a persoas de diferente orixe, xénero, ideoloxía, relixión, orientación afectivo-sexual e outras, respectando as diferenzas persoais e mostrando autonomía de criterio.

Este criterio permite comprobar se os alumnos e alumnas, ante a presentación dun caso ou situación simulada ou real, recoñecen a discriminación que, por motivos diversos, sofren determinadas persoas e colectivos nas sociedades actuais e se manifestan autonomía de criterio, actitude de rexeitamento cara ás discriminacións e respecto polas diferenzas persoais.




4. Participar de modo democrático e cooperativo en todalas actividades programadas tanto no aula como fora dela, e en xeral na vida do centro e da contorna como preparación para o exercicio dunha cidadanía activa.

A través deste criterio preténdese valorar o compromiso do alumnado co exercicio dunha cidadanía activa, capaz de asumir responsabilidades observando o grao de participación nas actividades do grupo-clase e do centro educativo.




5. Utilizar diferentes fontes de información e considerar as distintas posicións e alternativas existentes nos debates que se formulen sobre problemas e situacións de carácter local ou global.

Este criterio pretende comprobar o coñecemento e manexo das técnicas do debate, se as alumnas e os alumnos documéntanse debidamente utilizando distintas fontes de información e se son capaces de analizalas e sintetizar a información para presentar as súas opinións de forma rigurosa, se argumentan debidamente, consideran as distintas posicións e alternativas en cada un dos problemas formulados e chegan a elaborar un pensamento propio e crítico.




6. Identificar os principios básicos das declaracións internacionais dos dereitos humanos e a súa evolución, distinguir situacións de violación deses dereitos e recoñecer e rexeitar as desigualdades de feito e de dereito, en particular as que afectan ás mulleres.
Este criterio avalía o grao de coñecemento das declaracións internacionais de dereitos humanos e a súa evolución histórica, se o alumnado recoñece os actos e as situacións de violación de dereitos humanos no mundo actual, as discriminacións que aínda sofren algúns colectivos, tanto na lexislación como na vida real e, particularmente, se describe e rexeita a discriminación de feito e, en casos, tamén de dereito que afecta ás mulleres.
7. Identificar os conceptos fundamentais (pluralismo político, parlamentarismo, representatividade...) que definen un sistema democrático, os principios e as institucións fundamentais, así como os dereitos e deberes que establece a Constitución española e o Estatuto de autonomía de Galicia.

Con este criterio trátase de comprobar se o alumnado identifica os conceptos fundamentais que definen un sistema democrático (pluralismo político, parlamentarismo, representatividade...), así como os trazos fundamentais do sistema político español no que respecta á identificación das institucións fundamentais e os dereitos e deberes recollidos na Constitución española e o Estatuto de autonomía de Galicia.




8. Identificar os principais servizos públicos que deben garantir as administracións, recoñecer a contribución dos cidadáns no seu mantemento e mostrar, ante situacións da vida cotiá, actitudes cívicas relativas ao coidado da contorna, á seguridade viaria, á protección civil e ao consumo responsable.

O obxectivo deste criterio é comprobar que as alumnas e os alumnos recoñecen os principais servizos que as administracións préstanlle á cidadanía e, á vez, comprenden as obrigacións que lle corresponden a cada cidadán no mantemento dos servizos públicos a través da contribución fiscal. Así mesmo, tratarase de comprobar que coñecen as obrigacións cívicas que lles corresponden no coidado da contorna e o respecto aos bens públicos, á seguridade viaria, á protección civil ou ao consumo responsable.




9. Utilizar e contrastar con rigor información procedente de diversos medios para identificar as causas dalgúns dos problemas de convivencia nas sociedades actuais, elaborar un punto de vista propio e desenvolver actitudes responsables que contribúan á súa mellora.

Este criterio pretende avaliar se o alumnado sabe utilizar con certo rigor información procedente de distintas fontes para documentarse sobre os principais problemas de convivencia das sociedades actuais.




10. Identificar as características da globalización e o papel que xogan nela os medios de comunicación, recoñecer as relacións que existen entre a sociedade na que vive e a vida das persoas doutras partes do mundo.

Con este criterio trátase de valorar se as alumnas e os alumnos coñecen o papel da información e da comunicación no mundo actual e as relacións existentes entre a vida das persoas de distintas partes do mundo como consecuencia da globalización, se comprenden as repercusións que determinadas formas de vida do mundo desenvolvido teñen nos países en vías de desenvolvemento e se manifestan actitudes de solidariedade cos grupos desfavorecidos.




11. Recoñecer a existencia de conflitos e o papel que desempeñan neles as organizacións internacionais e as forzas de pacificación. Valorar a importancia da participación humanitaria para paliar as consecuencias dos conflitos.

Con este criterio preténdese comprobar que o alumnado é capaz de identificar os conflitos máis relevantes do mundo actual e a súa localización, dá mostras de sensibilización ante a situación das persoas que sofren directamente as consecuencias dos conflitos e se valora o papel da participación humanitaria para mitigalas.


Fundamentos teóricos: a ética de cidadanía
Baixo o rótulo “cidadanía”, aspírase a presentar o mínimo moral compartido que debe rexer a convivencia das sociedades democráticas contemporáneas, presididas polo politeísmo axiolóxico weberiano1, o que inclúe: o principio axiolóxico da dignidade inalienable das persoas; os valores morais que do principio derívanse, a saber, liberdade, igualdade e solidariedade; os dereitos e deberes “humanos” a que ditos valores dan lugar; as institucións sociais que eses dereitos e deberes esixen e lexitiman; un ideal de Xustiza; e un ideal de comportamento cívico ou de cidadanía. Vexámolo

1. O principio axiolóxico da dignidade inalienable das persoas
Este principio, sen dúbida unha conquista tardía na historia da humanidade, é punto de converxencia das diferentes tradicións e experiencias históricas que o sustentan, dándolle sentido:
-As tradicións relixiosas -cristianismo, xudaísmo, islamismo, budismo, hinduísmo...-, na medida en que fan da compaixón universal entre os homes o principio moral que debe rexer a nosa convivencia.
-As tradicións políticas: a tradición grega, que fai da participación na cousa pública a expresión da maior dignidade do home libre; a tradición romana, que comprende a cidadanía romana desde o principio da igualdade ante a lei; a tradición democrática-liberal, que universaliza os principios de participación política e igualdade ante a lei; a tradición social, que descobre que a liberdade e igualdade dos cidadáns son froito da totalidade das relacións sociais en cuxo seo desenvolverse a vida humana.
-As tradicións xurídicas2: o dereito de xentes (escolástica española); a tradición liberal e os dereitos de 1ª xeración; a tradición social e os dereitos de 2ª xeración; a loita contra a escravitude, o humanismo penal, os dereitos de 3ª xeración, etc.
-As tradicións filosóficas: os estoicos e o seu defensa dunha moral natural universal reflexo do logos cósmico; e, moi especialmente, a Ilustración na obra de Kant, quen comprende a dignidade da persoa como un valor absoluto, sen prezo3, ao que nunca se pode tratar como medio e só como fin.
- E, por suposto, a experiencia humana ao longo da Historia, unha historia que parece reivindicar a idea de que a violación da dignidade humana é unha das portas ao abismo do horror ?porta que o ser humano cruzou con reiteración4?, e de que a loita pola dignidade e a xustiza é unha esixencia moral de quen desexa dar á vida humana a dignidade que reclama. Neste senso, convén recordar que a primeira declaración universal de dereitos humanos é filla da Segunda Guerra Mundial, aquela na que, por primeira vez, fíxose de todo o planeta un xigantesco campo de batalla; na que se planificou -e levou a cabo ata onde a guerra permitiuno- a exterminación sistemática dun pobo e a súa memoria; e que terminou co inferno nuclear e a conciencia de que conquistaramos un poder outrora reservado ao diluvio dos deuses: a desaparición da vida sobre o planeta5.
Unha vez recoñecida a pluralidade das súas fontes, que significa a dignidade das persoas? Significa, como ben di Kant, que a persoa é un valor absoluto en si mesmo, unha realidade que non pode ser utilizada para ningún fin que non sexa o seu propio ben. Desde esta consideración, a persoa é: fonte de valores morais; fonte de dereitos ?e deberes?; principio de lexitimidade ou lexitimación6 moral: os comportamentos e as institucións serán lexítimos na medida en que recoñezan e promovan a dignidade da persoa humana, na que atopa o seu fundamento toda lexitimación ulterior; principio de prescriptividade moral: a dignidade preséntase como un deber e esixe o seu recoñecemento, prescriptividade primeira na que descansa toda prescriptividade ulterior. Canto segue non é senón a concreción destas dimensións da dignidade da persoa.

2. Os valores morais que derivan da dignidade da persoa: liberdade, igualdade e solidariedade
Entenderemos como valores morais aquelas posibilidades reais7, cuxa actualización (ou non, pois é patrimonio da liberdade humana) favorece a realización, a humanización, o perfeccionamento e a felicidade8 do home, e que son, por iso, valiosas para a persoa e, xa que logo, moralmente prescriptivas. Así entendidos, diremos que do recoñecemento da dignidade humana derivan os valores morais de liberdade, igualdade e solidariedade. Vexamos como.

- Dignidade significa que a persoa é libre –liberdade-, isto é, que é a protagonista da súa vida e que, xa que logo, o proxecto vital no que ha de concretase a súa existencia, e que debuxa ao fío do exercicio da súa liberdade, compételle só a ela, que é o seu titular. Esta liberdade da persoa defínese como o poder de actualizar algunha das súas posibilidades.


- Dignidade significa que as persoas son iguais en dignidade –igualdade-, isto é, posúen a mesma dignidade independentemente dos números que lles tocaron na lotería natural e/ou social. Como iguais que son, deben ter a mesma liberdade e non poden, por iso mesmo, ser discriminadas: a discriminación non é máis que a desigualdade na liberdade, a negación de posibilidades por razóns derivadas da lotería natural e/ou ou social.
- Dignidade significa que as persoas son solidarias. A solidariedade como valor moral bebe de tres fontes: a do recoñecemento da corresponsabilidade, por acción ou omisión, que se deriva do exercicio da miña liberdade e que teño comigo mesmo, os demais e o medio que me rodea; a do recoñecemento de que a liberdade e igualdade do próximo, emanadas da súa dignidade, son para min unha esixencia moral -son prescritivas-; e a de que liberdade e igualdade retroaliméntanse reciprocamente. Vexamos todo isto.
-No exercicio da miña liberdade, eu son corresponsable, por acción ou omisión, de min mesmo, os demais e o medio. Como dixemos, a liberdade é o poder de actualizar algunha das posibilidades que a situación pon á miña disposición, omitindo todas as demais. Cales son as consecuencias, por acción ou omisión9, dos meus actos libres?
-Consecuencias para min: cada unha das miñas decisións vai debuxando o que progresivamente son, van “facéndome a min mesmo”. Así o explica Aristóteles na súa teoría do carácter: a repetición de actos xenera en min hábitos -por exemplo, fágome estudoso estudando, e vago, non facéndoo-. A totalidade dos hábitos da persoa configura un modo de ser que Aristóteles denomina “carácter”. Este carácter, resultado dos hábitos que imos adquirindo, exprésase á súa vez nunha tendencia a comportarse dun modo determinado -así, a persoa de carácter decidido tenderá a comportarse resoltamente-. Por iso, en cada acto que realizo, o que me xogo son eu mesmo, pois é a min mesmo a quen escollo. Dito doutro xeito: ningún acto meu é irrelevante para min mesmo, xa que en cada un “ma xomo” .
-Consecuencias para os demais: o que decido repercute á súa vez nos demais. Toda acción é social, e o é por unha simple razón: dixemos que a liberdade depende das posibilidades que se teñen; pois ben, as posibilidades dos demais dependen do que eu faga coas miñas, por iso é polo que a liberdade dos demais dependa da miña, e a miña, da dos demais10.
-Consecuencias para o medio: como organismos que somos, toda acción que realizamos repercute no medio do que formamos parte. Por iso é polo que toda decisión -por acción ou omisión- reflicta o tipo de relación que quero ter co medio. Toda decisión humana é, por iso, unha decisión ecolóxica: vivir é modificar o medio; non se pode, polo tanto, aspirar a non modificalo. E posto que, por acción ou omisión, os meus actos libres repercuten en min mesmo, nos demais e no medio, eu son corresponsable, isto é, solidario comigo mesmo, cos demais e co ecosistema que me acolle. E o son gústeme ou non selo.
- A liberdade e igualdade da persoa son prescriptivas para min -para todos-. Se eu son corresponsable, por acción ou omisión, dos demais, de min mesmo e do medio, e a dignidade, que se traduce na liberdade e igualdade das persoas, debe recoñecerse universalmente, o exercicio da miña liberdade ten que promover -por acción, promovendo canto o favoreza, e por omisión, evitando canto o comprometa- o recoñecemento universal da dignidade das persoas.
- A liberdade e igualdade das persoas retroaliméntanse reciprocamente11. Como é sabido desde Kant, a racionalidade, tamén a práctica, configúrase como racionalidade pública a través do diálogo entre aqueles que exercen libremente e en condicións de igualdade o uso do seu logos, é dicir, que pensan e exprésanse libremente. Se este diálogo non se exercese en condicións de liberdade e igualdade, serían a liberdade e igualdade de todos as que se verían prexudicadas. Por que?
-Recordemos, unha vez máis, que a liberdade consiste na actualización de posibilidades. Se eu prohibo pensar e expresarse a “Fulano”, e impoño unha asimetría coactiva a “Mengano”, estou limitando as posibilidades que un diálogo en igualdade e liberdade poría á miña/nosa disposición e, xa que logo, prexudicando a liberdade de todos.
-Por outra banda, que a prohibición ou coacción a algúns compromete a igualdade de todos é unha obviedade, por canto a igualdade é transitiva: a discriminación mancilla a quen a sofre –menos- e a quen a exerce –máis-12.


3. Os dereitos e deberes “humanos” a que dan lugar os valores morais
Os valores morais de liberdade, igualdade e solidariedade, emanados da dignidade inalienable das persoas, concrétanse nos dereitos e deberes que os seres humanos temos polo feito de selo, é dicir, os chamados dereitos -e deberes- humanos.
E é que, se o home debe ser libre para vivir a súa vida, haberá de ter dereito a exercer a súa liberdade e a intervir nas decisións que establecen as condicións sociais que a fan viable: dereito aos recursos persoais que permitan a realización da súa vocación -dereito de propiedade, de iniciativa económica, de liberdade de comercio...-; dereito a pensar, expresarse, relacionarse e desprazarse libremente; dereito a participar na toma de decisións que determinan as condicións xurídico-políticas nas que vai desenvolver a súa vida –democracia-; dereito a unha esfera de soberanía individual a salvo das inxerencias dos poderes públicos -por exemplo, dereito á intimidade-; etc. Dereitos que se plasman na relación clásica -que conxuga a liberdade de participación dos antigos coa liberdade de non inxerencia dos modernos- de dereitos de tradición liberal, no político e no económico, ou de primeira xeración.
Se a dignidade das persoas demanda que esta liberdade sexa igual para todos, o marxe da lotería natural e/ou social, é obvio que a persoa ten dereito a todo aquelo que remova os mecanismos discriminatorios que nas organizacións sociais amparan a desigualdade. Así, todos temos dereito a exercer os nosos dereitos civís -universalidade-, dereito á educación, a sanidade, o traballo e as súas coberturas sociais -salubridade, seguridade, subsidio por desemprego, sistema de pensións, etc.-. Son os dereitos sociais ou de segunda xeración.
Se a igualdade e liberdade das persoas xénerase na rede solidaria de corresponsabilidades humanas, debemos recoñecer tamén os dereitos que concretan a solidariedade a nivel planetario: no presente -loita contra a pobreza e os conflitos violentos-; de ca ao pasado -dereitos das vítimas (W. Benjamin)-; e con vistas ao futuro -desenvolvemento sostible-. Os chamados dereitos de terceira xeración.
Agora ben, se os valores morais son prescriptivos, o serán os dereitos nos que se concretan. E por iso, os dereitos de todos son deberes para todos: todos temos o dereito/deber de promover canto promova a dignidade de todos.


4. As institucións sociais que os dereitos e deberes esixen e lexitiman
Os dereitos e deberes humanos non son nada sen as institucións sociais-políticas, económicas, xurídicas, culturais- que os fan posibles. Así, o meu dereito ao control democrático do goberno é imposible sen sufraxio universal, pluralismo político, voto secreto... Que relación hai entre dereitos e institucións?

- A prescriptividade moral como principio de lexitimación -persoal e institucional-. Como xa dixemos, os dereitos de todos son deberes para todos. Todos temos, pois, a obrigación de promover o recoñecemento e goce universal dos dereitos humanos. Pero como estes dereitos non poden gozarse sen as institucións que os fan posibles, a prescriptividade dos dereitos trasládase á prescriptividade das institucións que os fan posibles. Por exemplo: o deber que temos de promover que o dereito á educación recoñézase e disfrútese ?universalmente convértese no deber que temos de mellorar no posible as institucións educativas que o fan posible, a tenor dos recursos dispoñibles. A prescriptividade moral dos dereitos e deberes humanos establece un principio de lexitimación moral dos comportamentos persoais e institucionais, os cales serán moralmente lexítimos na medida en que promovan o recoñecemento e desfrute dos dereitos humanos nas institucións que os fan posibles.
- A prescriptividade legal como principio de legalidade -persoal e institucional-. A primeira institucionalización que os dereitos e deberes humanos reclaman é a sua positivación xurídica. Esta positivación será lexítima se sé efectúa a través do proceso democrático que os dereitos humanos reclaman13. A positivación xurídica dos dereitos engade ao principio de lexitimidade o principio de legalidade: á prescriptividade da moral engádese a prescriptividade da lei. Debemos, persoas e institucións, cumprir a lei: é o imperio da lei, fundamento dos sistemas democráticos. Serán, pois, moralmente lexítimos e, ademais, legais, aqueles comportamentos persoais e institucionais que promovan o recoñecemento e desfrute dos dereitos humanos recollidos no ordenamento xurídico. Ben entendido que a legalidade supón apoiar os dereitos, non só coa forza das conviccións morais, senón tamén coa forza -a secas-. Por iso é polo que a defensa da legalidade, tanto no ámbito estatal como na orde internacional, vincúlese co uso lexítimo da forza14.
- O desfrute efectivo. O recoñecemento e desfrute dos dereitos e deberes humanos esixe de institucións xurídicas, políticas, económicas, sociais, etc., é dicir, esixe da corresponsabilidade solidaria da totalidade da comunidade na que querense facer efectivos. E deste xeito, nos termos das democracias actuais significa, sobre todo15, diñeiro, moitísimo diñeiro. Non hai desfrute dos dereitos sen financiamento e, por iso, é na política fiscal e nos criterios de investimento público e privado -a nivel estatal e interestatal- onde se xoga o nivel de desfrute dos nosos dereitos, a tenor dos recursos socioeconómicos dispoñibles. Diso séguense dúas consecuencias fundamentais: non hai separación, nin teórica nin práctica, entre economía e política, pois toda decisión é, simultaneamente, económico-política; e “o público”, comprendido como o ámbito dos nosos dereitos que goza da protección das institucións do Estado, xamais é “gratuíto”. E non o é en dobre sentido: porque é o froito dun investimento social de todos, e porque é un “salario” indirecto en servizos que os cidadáns reciben do Estado -é dicir, deles mesmos-.

5. Un ideal de Xustiza

O conxunto exposto de valores morais, dereitos e deberes humanos, institucións que os recoñecen -lexitimidade- e salvagardan -lexitimidade e legalidade-, permitindo o seu desfrute, configuran un ideal de Xustiza, un principio regulativo da organización social, que será tanto máis lexítima canto máis realice o ideal de Xustiza, en función dos recursos dispoñibles, e tanto máis condenable en canto non o faga.


Esta dimensión crítica do ideal de Xustiza convérteo nun marco epistémico incomparable para a avaliación e a análise dos problemas sociais, xa que o conxunto de dereitos que incorpora móstranos, por unha banda, os termos nos que debemos analizalos, e, polo outro, as directrices de actuación pública e privada que deben orientar as solucións requiridas. Veámolo nun exemplo: o da terrible realidade da pobreza. Para comprender esta realidade non basta con recoñecer que, efectivamente, o nivel de ingresos dunha persoa é moi baixo (a metade da poboación mundial vive con menos de 1,7 € diarios). Tamén é preciso analizar qué dereitos son conculcados aos pobres: os dereitos económicos, porque o pobre ve limitadas as súas posibilidades de iniciativa empresarial, comercial e de consumo; os dereitos civís, porque as poboacións pobres non son tomadas en consideración como interlocutores políticos; os dereitos laborais, porque a pobreza aboca á explotación laboral; o dereito á educación, porque a pobreza impide a escolarización dos nenos e, sobre todo, das nenas; o dereito á atención sanitaria, por razóns obvias; o dereito á vida, porque a pobreza mata de fame ou enfermidades asociadas; o dereito á intimidade, porque a pobreza conduce a miúdo a matrimonios forzados e prematuros. Ademais, a pobreza agudiza a discriminación da muller e dos minusválidos. Como é obvio, a solución da pobreza pasa por promover os comportamentos persoais e as institucións sociais que garanten o recoñecemento e desfrute dos dereitos que a pobreza conculca.

6. Un ideal de comportamento cívico ou de cidadanía
A dignidade o é das persoas. Tamén, a liberdade, a igualdade e a solidariedade. Os dereitos os recoñecen, promoven e desfrutan as persoas, que son, así mesmo, quen cumpren, ou non, os deberes. E son as persoas, a través dos seus comportamentos persoais ou institucionais, quen cumpren ou incumpren as leis. Así pois, os principios axiológicos, xurídicos e políticos expostos apelan ás persoas, propoñéndolles un ideal de cidadanía que incorpora un conxunto de valores morais -dignidade, liberdade, igualdade, solidariedade-, un conxunto de dereitos e deberes, un conxunto de instituciónsque os fan posibles16, e o recoñecemento da prescriptividade dos valores e dos dereitos nas súas institucións -os dereitos de todos son deberes para todos-. Do que se deriva, por unha banda, a participación no recoñecemento, a promoción e o desfrute dos dereitos humanos para todos, o que á súa vez supón a loita polo desenvolvemento das institucións en que se encarna a dignidade do ser humano e a loita contra todas as formas de discriminación que violan esa dignidade; e, polo outro, a conciencia global ou cosmopolita: se os dereitos e deberes son de todos, a todos debemos tomar en consideración á hora de emprender comportamentos comprometidos coa dignidade humana.
Agora ben, a participación, desde a conciencia global, na loita pola dignidade das persoas non é posible sen o exercicio espiritual dunha serie de virtudes cívicas que veñen demandadas polos valores morais, dereitos e deberes aos que se ha de responder17. Sexan, como di Aristóteles, as virtudes dos homes xustos, que o son por aceptar o reto da dignidade, propia e allea, recoñecéndoa e promovéndoa alí onde faga falta. E cales son as súas virtudes? De entre todas elas subliñaremos a do respecto, que ha de ser comprendido como o recoñecemento do que é valioso en si mesmo e que, como tal, non se instrumentaliza -así, a dignidade inalienable da persoa?; respecto a canto expresa a dignidade e a “vehicula”, facéndoa posible- os dereitos, as leis, as institucións... ata o máis humilde dos bancos do parque?; respecto que escoita o valioso e respóndelle, acudindo presto ao coidado de cousas e persoas, o que inclúe, por suposto, as normas de cortesía, esas que en cada pobo constitúen os símbolos xestuais do respecto e que nos obrigan a tratar como príncipe ao esmoleiro a boa educación é unha categoría moral-; respecto que, en canto escoita do valioso, xamais ve na diferenza un problema, senón unha oportunidade para o enriquecemento recíproco.

Tal é o contido da ética de cidadanía que inspira o proxecto Xoves Cidadáns dispoñible para o nivel de concreción curricular desta materia (2º ESO, ao que corresponde o presente proxecto curricular) co apoio dos seguintes materiais: Libro do alumno, Boletín de ciudad@ns, Caderno de actividades, Libro do profesor, DVD e fichas fotocopiables para a explotación didáctica do DVD.


Compoñentes do proxecto
Libro do alumno

Desde a claridade expositiva e a amenidade das actividades propostas, o currículo de Educación para a cidadanía e os dereitos humanos preséntase coa seguinte articulación:




  • Unidade 1: Do eu ao nós

Presenta a situación real que vive o noso alumnado: persoa individual integrada en ámbitos de convivencia (afectivo-sexual, familiar e escolar) nos que xorden problemas éticos, xurídicos e políticos. De paso, ofrécese unha reflexión sobre a actividade do estudante como o desfrute dun dereito que procura simultaneamente o beneficio da persoa e a sociedade.

  • Unidades 2-4: Os dereitos humanos - Sociedades democráticas do século xxi - A España democrática

Presentan o marco xurídico-político que regula a nosa convivencia, desde os dereitos humanos aos contidos fundamentais da Constitución de 1978.

  • Unidade 5: Participación cidadá

Dereitos e institucións democráticas demandan un modelo de cidadanía participativa nas súas versións institucional e non-institucional, cuxas liñas xerais abórdanse na unidade.

  • Unidades 6-9: A loita contra a discriminación - Desenvolvemento sostible e consumo responsable - A globalización - A pobreza

Exponse os grandes retos que a cidadanía do século xxi ha de afrontar. Apóstase por rehuir a dispersión e a simplificación; analízanse, coa profundidade que o nivel permite, a loita contra a discriminación (Unidade 6), o desenvolvemento sostible e o consumo responsable (Unidade 7), a globalización (Unidade 8) e a pobreza (Unidade 9).
Todas estas áreas de contidos articúlanse e engarzan a través de unidades didácticas que presentan a seguinte organización:


  • Presentación. Unha páxina inicial que inclúe un texto introdutorio e un cuestionario de exploración inicial para avaliar as opinións dos alumnos en relación co tema de cada unidade18.

  • Desenvolvemento. Once páxinas de desenvolvemento dos contidos que se acompañan con “Claves de lectura” cuxa finalidade é orientar aos alumnos na análise das ideas esenciais de cada epígrafe. Inclúense numerosas actividades de reflexión e ampliación sobre cada un dos temas abordados, e tarefas de debate, en grupos, e de procura en Internet. O obxectivo das actividades propostas é que os alumnos sexan capaces de avaliar o seu grao de comprensión da información achegada. As imaxes que acompañan aos textos, ademais de ter un enorme potencial visual, promoven e incitan á reflexión.

  • E ti que fas? Sección na que se presenta ao alumno unha figura, o máis próxima posible á súa realidade persoal, do que pode e debe ser un modelo de cidadanía, pois o saber ético encárnase sempre nunha moral vivida.

  • Avaliación. Unha relación de preguntas que permite, tanto aos docentes como ao alumnado, valorar o grao de aprendizaxe alcanzada



Caderno de actividades
Inclúe un repertorio de actividades nas que os estudantes amplían, profundan e consolidan reflexivamente a información que se lle ofreceu no Libro do alumno. Integra varias seccións fixas:

  • Comprensión dos conceptos básicos da unidade.

  • Promoción da lectura comprensiva de documentos.

  • Incitación ao debate ético a través do diálogo entre Pablo e Marta, dous adolescentes nos que se pretende que as preocupacións dos alumnos, e a pluralidade ideolóxica da que estes personaxes fan gala (reflexo nalgunha medida da pluralidade existente na sociedade española), véxanse contempladas reflexivamente.

  • Conciencia de aprendizaxe e auto-avaliación.

Por outra banda, o Caderno de actividades pode empregarse para facilitar ao docente o deseño da súa programación de aula da materia Educación para a cidadanía e os dereitos humanos.



Boletín de cidadáns
Preséntase baixo aparencia de revista xuvenil para resultar máis atractivo aos alumnos. Inclúe Documentos e Gráficos que recollen unha información pertinente para os temas tratados.
DVD e fotocopiables para o DVD
Os nosos alumnos viven inmersos nunha cultura audiovisual. Por iso, é fundamental fomentar unha actitude crítica e reflexiva fronte ás informacións que neste formato se lles ofrecen e consumen. Para iso, é imprescindible converter os contidos audiovisuais en contidos formativos, e ensinarlles que tamén se pode aprender cando se consumen produtos audiovisuais. Isto é o que pretende o noso DVD, que inclúe material audiovisual relacionado cos temas de Educación para a cidadanía e os dereitos humanos. O recurso compleméntase cun cartafol na que se inclúen fichas didácticas con suxestións para explotar didacticamente os distintos materiais audiovisuais no aula.

Libro do profesor
Ademais desta presentación do proxecto Xoves cidadáns, para cada unidade inclúense os seguintes apartados:

  • Desenvolvemento da Unidade: breve xustificación da perspectiva teórica e expositiva adoptada, e as razóns dos contidos e temas que se inclúen (e exclúen) no tratamento da mesma.

  • Aspectos propiamente curriculares: relación de obxectivos, contidos, criterios de avaliación e competencias básicas.

  • Ofrécese unha bibliografía básica para o alumnado e o docente, unha relación de materiais audiovisuais (fundamentalmente películas) relacionados co tema abordado, e unha relación de páxinas e sitios de Internet nas que tanto os alumnos como os seus profesores poden buscar información relacionada con cada unha das unidades.

  • A modo de resumo da unidade, ofrécese ao docente un itinerario conceptual da mesma que facilita relacionar as ideas fundamentais traballadas.

  • O solucionario de todas as actividades propostas, e de todos os compoñentes.

  • Especial interese presentan os Test ou probas obxectivas da Unidade, que proporcionan unha ferramenta de avaliación fundamental para unha materia que, con tan escasa presenza horaria, vai provocar un incremento considerable do número de alumnos que os docentes teñen ao seu cargo.

Contidos 2º ESO


Unidades

Desenvolvemento da unidade

1
  1. Do eu ao nós


1. Quen son eu?

2. Es persoa

3. Rapaces e rapazas

4. A familia

5. O centro educativo

2

Os dereitos humanos

1. Que é a dignidade humana?

2. Como son os dereitos humanos?

3. O longo camiño cara aos dereitos humanos

4. A Declaración Universal de Dereitos Humanos

5. Os dereitos de terceira xeración

6. A defensa dos dereitos humanos

3

Sociedades democráticas do século xxi

1. Que é a autoridade?

2. A primeira democracia

3. A democracia contemporánea

4. Os poderes do Estado

5. O Estado social e democrático de dereito

6. O prezo da democracia

7. Cando non hai democracia: os totalitarismos

4

A España democrática

1. Historia dunha Constitución

2. A Constitución de 1978

3. Garantías constitucionais

4. As Comunidades Autónomas

5. A Unión Europea

5

Participación cidadá

1. O outro lado da cidadanía: os deberes e o compromiso

2. Os dereitos “custan”: os impostos

3. A protección civil

4. A responsabilidade vial

5. A participación cidadá institucional

6. A participación cidadá non institucional

6

A loita contra a discriminación

1. Que é a discriminación?

2. A discriminación da muller

3. O racismo: a discriminación por razón de etnia

4. A discriminación por razón de orientación sexual

5. A discriminación por opción relixiosa

6. A discriminación por razón de clase

7

Desenvolvemento sostible e consumo responsable

1. Dereitos humanos e medio ambiente

2. Principais problemas medioambientais

3. O desenvolvemento sostible

4. Consumo e comercio responsables


8

Globalización

1. Que é a globalización?

2. Perigos da globalización

3. As migracións

4. As migracións no mundo de hoxe

5. A inmigración no noso entorno

6. Inmigración e dereitos humanos

9

A pobreza

1. Que é a pobreza?

2. Que dificultades presenta a loita contra a pobreza?

3. As consecuencias da pobreza

4. A pobreza en España

5. A pobreza no mundo

6. Medidas para combater a pobreza no mundo



Compartir con tus amigos:
  1   2


La base de datos está protegida por derechos de autor ©psicolog.org 2019
enviar mensaje

enter | registro
    Página principal


subir archivos